Syrië: Chaos en vervolging

12/01/2026 · Réginald de Potesta de Waleffe

Het Comité ter ondersteuning van de Alawieten in Syrië en de Unie van Syrische Alawieten in Europa hebben, in samenwerking met de Alliantie van Syrische Democratische Krachten en vertegenwoordigers van de Koerdische minderheid, opgeroepen om aanstaande zaterdag 10 januari te demonstreren op het Luxemburgplein, om dringende internationale bescherming voor de Syrische minderheden te eisen. BAM! was ter plaatse om de verklaringen van de woordvoerders van deze bewegingen op te tekenen.

Sinds het uitbreken van de opstanden in 2011, in de nasleep van de Arabische Lente, is Syrië steeds dieper in een spiraal van geweld terechtgekomen (tussen de 500.000 en 600.000 doden^[1], waarvan meer dan 300.000 burgers volgens de VN^[2], 13 tot 14 miljoen ontheemde Syriërs, ofwel meer dan de helft van de bevolking van vóór 2011), waarin politieke scheidslijnen geleidelijk zijn vervaagd en plaats hebben gemaakt voor diepe confessionele verdeeldheid. Naast een christelijke gemeenschap die aan het verdwijnen is en nieuwe Koerdische ontheemding, met name na de recente bombardementen rond Aleppo, blijven andere groepen kwetsbaar. Daartoe behoren de Alawieten, een etnisch-confessionele minderheid waaruit de familie van Hafez el-Assad afkomstig was, die sterk vertegenwoordigd is in het leger en de pro-regime milities. Door het verlies aan mensenlevens en de vlucht van jonge mannen om de dienstplicht te ontlopen, is hun bevolking gedaald van 2 tot 2,5 miljoen vóór 2011 tot ongeveer 1,5 tot 2 miljoen vandaag. Omdat ze sindsdien worden gelijkgesteld met het regime, waarvan sommigen hebben geprofiteerd, zijn ze tot doelwitten geworden die ver buiten de machtskringen reiken. Vanaf de eerste fasen van het conflict worden hun dagelijks leven gekenmerkt door ontvoeringen, gerichte moorden en gewelddadigheden.

Toch kende Syrië van 1970 tot 2011 bijna veertig jaar autoritaire stabiliteit onder het bewind van Assad. Deze stabiliteit, gebaseerd op strenge veiligheidscontroles en een systematische onderdrukking van de oppositie, kwam verschillende externe actoren ten goede. Eerst de Sovjet-Unie en daarna Rusland vonden er een betrouwbare bondgenoot in het Midden-Oosten, terwijl Iran in Damascus een strategische schakel zag die Teheran met de Libanese Hezbollah verbond. Hoewel Syrië overwegend soennitisch was, fungeerde het als centrale schakel in de sjiitische as. Dit geheel was uitgebreid door een samenwerking met het Palestijnse verzet, met name de soennitische Hamas, waardoor een zogenaamde niet-confessionele as van “verzet” (Muqawama) tegen Israël werd gevormd.^[3]

Deze structuur stortte in met de burgeroorlog. Hoewel Moskou uiteindelijk zijn politieke steun aan het regime stopzette, behield Rusland niettemin zijn essentiële strategische belangen, met name zijn marine- en luchtmachtbasis in Hmeimim, nabij Tartous, waardoor een duurzame aanwezigheid in het oostelijke Middellandse Zeegebied werd gewaarborgd.

Geweld dat een nieuwe dimensie krijgt

Het geweld tegen de Alawieten is opgevoerd nadat Bashar al-Assad naar Moskou was gevlucht, en bereikte in het voorjaar van 2025 een nieuw hoogtepunt. In maart leidde een wanhopige aanval door de laatste aanhangers van het oude regime tot een golf van massale vergeldingsacties. Sindsdien nemen ontvoeringen en standrechtelijke executies toe. Het aantal slachtoffers, voornamelijk burgers, wordt geschat op tussen de duizend en 1.400 personen.

“Elke dag worden er een tiental alawieten vermoord: gestorven onder marteling in hechtenis, het doelwit van buitengerechtelijke executies door doodseskaders die zich verplaatsen op motoren of in pick-ups, massale aanvallen en lynchpartijen, aanslagen, pogroms, vermoord tijdens ondervragingen die de inquisitie waardig zijn: ben je een alawiet?! Geef antwoord! Als het antwoord ja is, kan het slachtoffer ter plekke worden geëxecuteerd. Vaak worden de alawieten door hun beulen herkend aan hun achternaam, hun geboorteplaats of hun accent.” zegt Bahar Kim^[4]yongoür van het CSAS, en auteur van “La nécropole des gens heureux, Souvenirs d’Antioche”, een roman over de geschiedenis van de Alawieten. Zie ons exclusieve interview.

Voor de meest radicale groeperingen, vaak directe of indirecte erfgenamen van het voormalige Al-Nosra, zijn de Alawieten inderdaad niet alleen aanhangers van een veracht regime: ze worden beschouwd als ketters, afvalligen, “vijanden van God”. Deze theologische interpretatie rechtvaardigt geweld waarbij nauwelijks nog onderscheid wordt gemaakt tussen strijders, voormalige leiders en gewone burgers.

De nieuwe machthebbers beweren echter te willen breken met de praktijken uit het verleden. De huidige autoriteiten hebben openbare gerechtelijke procedures ingeleid tegen personen uit beide kampen die ervan worden verdacht misdaden te hebben begaan, of het nu gaat om voormalige leden van de regeringsstrijdkrachten of om de nieuwe regeringsstrijdkrachten die worden beschuldigd van standrechtelijke executies. Deze gerechtelijke ontwikkelingen worden gepresenteerd als een teken van neutraliteit, maar slagen er niet in de alawitische bevolking te overtuigen, die nog steeds zeer wantrouwig is. In december werden verschillende demonstraties tegen het geweld en voor bescherming met geweld uiteengeslagen, waarbij opnieuw slachtoffers vielen.

De actoren achter de val en de regionale berekeningen

De val van het Syrische regime kan niet worden begrepen zonder de regionale dynamiek te analyseren die deze val heeft begeleid, of zelfs versneld. Een van de belangrijkste spelers is het Turkije van Recep Tayyip Erdoğan, wiens betrokkenheid doorslaggevend was, zoals Donald Trump eind september^[5] nog graag benadrukte. Vanaf de eerste jaren van het conflict heeft Ankara verschillende gewapende oppositiegroepen gesteund, terwijl het een constant doel nastreefde: het ontstaan van een autonome Koerdische entiteit, met name in Rojava, verhinderen en zijn invloed uitbreiden naar de zuidelijke randgebieden van zijn grondgebied. Het Westen bleef niet achter met een Europees embargo tegen Syrië vanaf 2011, we herinneren ons bovendien het goede werk dat in het veld werd verricht, zoals gesuggereerd door Al Nosra volgens Laurent Fab^[6]ius,^[7] of nog de Amerikaanse operatie en de toestroom van wapens via Timber Sycamore van 2012 tot 2017, maar ook de trainingskampen in Jordanië en Turkije, evenals de omvangrijke financiering door Saoedi-Arabië en Qatar en de vermoedelijke tactische steun van het Israëlische leger en andere westerse officieren.

Syrië, een olie-exporterend land, was tot 2011 een vrij ontwikkeld en rijk land. De economische blokkade die door de VS en de Europeanen werd afgekondigd, heeft de economie van dit land geleidelijk aan tot een bijna volledige stilstand gebracht. Een verwoestend economisch wapen dat een grote rol speelde bij het breken van de Syrische motivatie om weerstand te bieden, en dat in het verleden zeer effectief werd ingezet tegen andere door de Verenigde Staten aangewezen doelwitten, zelfs als daarvoor 500.000 kinderen moeten sterven, aldus Madeleine Albright over buurland Irak^[8].

Tot nu toe heeft alleen Rusland, dat nochtans veel zwaarder werd gesanctioneerd, dit soort maatregelen kunnen weerstaan en een fatale isolatie weten te vermijden.

Dit beleid heeft bijgedragen aan de blijvende versnippering van Syrië, wat indirect ten goede komt aan een andere belangrijke speler: Israël. Voor de regering van Benjamin Netanyahu betekent het verdwijnen van het baathistische Syrië een duidelijk strategisch voordeel. Hoewel grotendeels soennitisch, nam de Syrische staat een centrale plaats in binnen wat men de “sjiitische as” noemt, niet vanwege zijn religieuze samenstelling, maar vanwege de politieke rol die zijn machthebbers speelden. Het regime van Assad, afkomstig uit de alawitische minderheid, een heterodoxe tak van de islam die historisch verbonden is met het sjiisme via de figuur van Ali, de schoonzoon van de profeet Mohammed, zorgde voor de territoriale en logistieke continuïteit tussen het sjiitische Iran en de Libanese Hezbollah. De herovering van de macht door de soennieten verzwakt dit strategische geheel en herdefinieert het regionale evenwicht zonder dat Israël zich in een directe militaire confrontatie hoefde te mengen.

In deze context versnelde de geleidelijke opmars van de Israëlische strijdkrachten voorbij de Golanhoogvlakte. Op 8 december 2024 heeft Tsahal zich losgemaakt van de akkoorden van 1974 om terug te keren naar de regio Quneitra, waar het de controle heeft overgenomen over de berg Hermon, die uitkijkt over het zuiden van Syrië en de toegangswegen naar Damascus.^[9] Deze opmars heeft een sterke symbolische lading: de berg Hermon werd gevierd als een Syrische nationale trots, met name via het Panorama-oorlogsmuseum van Tishrin, gewijd aan de oorlog van oktober 1973 toen Syrië en Egypte Israël aanvielen tijdens het Jom Kipoer-feest.

Hoewel er geen officiële erkenning is geformuleerd door de betrokken partijen, gaan de gesprekken tussen de afgezanten van Benjamin Netanyahu en Ahmed Hussein al-Sharaa (die zijn strijdnaam, al-Joulani, al heeft opgegeven, een verwijzing naar de Golan waaruit zijn familie in 1967 werd verdreven) in Parijs voort om de fronten te stabiliseren en een duurzame militaire neutralisatie van Syrië te bewerkstelligen.

Een relatief geïsoleerde gemeenschap

De Alawieten werden in 1938-1939 gescheiden toen Frankrijk Antiochië en het sandjak van Alexandrette aan Turkije overdroeg, dat het omdoopte tot Hatay, waar 500 tot 700.000 Alawieten wonen. In dit landschap bevinden de Alawieten zich in een politieke isolement. Niettemin bestaat er in Turkije een sterke gemeenschap van 15 tot 20 miljoen mensen die hun voortdurende solidariteit betuigt: de Alevieten. De Alevieten, die historisch gezien vervolgd zijn, theologisch gezien dicht bij de Alawieten staan en een collectieve herinnering aan religieus geweld met zich meedragen, tonen zich bijzonder gevoelig voor het lot van de Syrische Alawieten, die zij zien als een spiegel van hun eigen kwetsbaarheid.

Alawieten — Wikipedia

Net als in Libië of Irak leidt de val van een autoritair regime niet noodzakelijkerwijs tot gerechtigheid of verzoening, vooral wanneer naburige mogendheden hun krachten bundelen om hun “veiligheidszones” uit te breiden op Syrisch grondgebied, waarbij ze de spanningen tussen de gemeenschappen hebben aangewakkerd. In de chaos die volgde op de ineenstorting van de Syrische staat werden de confessionele verdeeldheid aangewakkerd. Dit nieuwe theologische interpretatiekader legitimeert geweld dat nauwelijks nog onderscheid maakt tussen strijders, voormalige leiders en gewone burgers, en dit alles ten dienste van geopolitieke en ideologische belangen. Tussen regionale ambities, strategische berekeningen en religieuze radicalisering illustreert hun lot een van de donkerste kanten van de herindeling van het Midden-Oosten: dat van een minderheid die gevangen zit in een oorlog waarvan de inzet haar ver te boven gaat en waarvan de uitkomst uiterst onzeker blijft in een regionale context die gekenmerkt wordt door sterke externe invloeden, net zoals de afgelopen dagen in Iran, met talrijke nieuwe slachtoffers tot gevolg.

Réginald de Potesta de Waleffe voor BAM!